O'zbekiston maktablaridagi sanitariya sharoitlari va muammoning yechimlari
Maktablardagi sanitariya va hojatxona sharoitlari o'quvchilar ta'limi hamda sog'lig'iga ta'sir ko'rsatmoqda. Muammoning yechimlari muhokama qilinmoqda.
O'zbekistonda ta'lim sifati va hududlar o'rtasidagi teng imkoniyatlarni ta'minlashda maktablardagi sanitariya sharoitlari muhim masalalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, qishloq joylaridagi ta'lim muassasalarida hojatxona holati sog'liqni saqlash va ta'lim sifati bilan bog'liq dolzarb muammoga aylangan.
Kanalizatsiya qamrovi va mavjud muammolar
Strategik rivojlanish va islohotlar agentligi Delivery Unit loyiha ofisi ma'lumotlariga ko'ra, mamlakat hududlarida markazlashgan kanalizatsiya qamrovi taxminan 20 foizni tashkil etadi. Qolgan hududlardagi ijtimoiy ob'ektlar esa eski va sanitariya talablariga javob bermaydigan sharoitda faoliyat yuritmoqda. Har bir chekka hududga magistral quvur tortish katta mablag' va ko'p vaqt talab etishi sababli, mutaxassislar avtonom texnologiyalarga e'tibor qaratish lozimligini ta'kidlashmoqda.
Jahon banki tadqiqotlariga ko'ra, sanitariya sharoitining yetishmasligi kasalliklar ko'payishi, dars qoldirish holatlari va mehnat unumdorligining pasayishiga olib kelib, iqtisodiyotga jiddiy zarar yetkazadi. Chekka hududlar uchun eng maqbul yechim sifatida elektr energiyasiga deyarli ehtiyoj sezmaydigan va murakkab xizmat talab qilmaydigan “Soakaway” tizimi ko'rilmoqda. Ushbu tizim Toshkent, Sirdaryo va Jizzax viloyatlaridagi pilot maktablarda sinovdan o'tkazilib, barqaror natija bergan. Qurilish va uy-joy kommunal xo'jaligi vazirligi tomonidan uni markazlashgan tarmoqlardan uzoq joylashgan ob'ektlarda qo'llash bo'yicha uslubiy tavsiyalar ham tayyorlangan.
Qizlar ta'limi va ajratilayotgan mablag'lar
Sanitariya sharoitlari yo'qligidan eng ko'p jabr ko'radigan qatlam bu o'smir qizlardir. Tadqiqotlarga qaraganda, munosib gigiyena sharoiti yo'qligi sababli har to'rtinchi qiz muayyan davrlarda maktabga bormay qolishi mumkin. Shu sababli yangi maktab hojatxonalarida inklyuzivlik, nogironligi bo'lgan bolalar uchun qulayliklar va qizlar gigiyenasi talablari hisobga olinishi shart.
“Toza qo'llar” dasturi doirasida maktab ichki hojatxonalarini qurish va ta'mirlashga har yili 100 milliard so'm ajratilmoqda. Masalan, 2025-yilning o'zida 139 ta maktabda modernizatsiya ishlari bajarilgan. Tahlilchilarning fikricha, masala faqat mablag'da emas, balki to'g'ri texnologiya va tejamkor boshqaruv yechimlarini tanlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Manba: UzA
