Jadidchilarning ta'lim tizimini isloh qilishdagi tarixiy roli va qarashlari

Jadidchilarning o'sha davrdagi ta'lim-tarbiya sohasidagi islohotlari va ma'rifatparvarlik ruhini targ'ib qilish yo'lidagi fidoyiliklari tarixda chuqur iz qoldirgan. Bugungi kunda jadidlarni o'rganish va tadqiq etish yoshlarning ular orzu qilgan avlod bo'lib yetishishiga xizmat qilmoqda. O'zbekiston tarixi xalq taraqqiyoti, adolat, tenglik va ilm-ma'rifat uchun kurashgan yetuk olim va jamoat arboblarining nomlari bilan boydir. Ular zamon sinovlarini yengib, bu yo'lda jon fido qilganlar va ularning ilmiy merosi bugun ham yurtimiz hamda dunyodagi yirik universitetlar, kutubxonalar hamda ilmiy markazlar tomonidan o'rganilib, qo'llanma sifatida xizmat qilmoqda.

Jadid maktablari va zamonaviy ta'lim g'oyalari

Jadidlar ta'lim-tarbiyaga shunchaki maktabda o'qitish vositasi sifatida emas, balki o'quvchida mustaqil fikrlash va ijodkorlik ruhini uyg'otish mexanizmi deb qarashgan. Ular Toshkent, Buxoro va Qo'qon kabi yirik shaharlarda an'anaviy fanlar bilan birga amaliy ko'nikmalarni o'rgatuvchi yangi turdagi maktablarni ochganlar. Harakatning yirik namoyandalaridan Mahmudxo'ja Behbudiy o'zining "Risolayi asbobi savod" va "Kitabul atfol" asarlarida o'qitishning eski usullarini isloh qilib, zamonaviy tizimni joriy etish zarurligini yozgan. Pedagoglarni o'quvchilarda mustaqil fikrlash hamda atrof-olamni savolga tuta olish qobiliyatini rivojlantirishga chaqirgan.

Ta'limda gender tengligi va xotin-qizlar masalasi

Shuningdek, jadid namoyandalari ta'lim sohasida gender tengligini targ'ib etib, uning ijtimoiy mavqeyidan qat'i nazar barcha uchun birdek muhimligini ta'kidlashgan. Ularning inklyuziv ta'limga oid qarashlari jamiyatda xotin-qizlarning imkoniyatlarini kengaytirish va ijtimoiy hayotda faol qatnashishini rag'batlantirishga poydevor bo'lgan. Abdurauf Fitratning "Oyina" jurnalida e'lon qilingan "Xotin-qizlarning tarbiyasi-millat ravnaqi va ma'rifatning poydevoridir" degan fikrlari bunga yaqqol misoldir.